Informacja: W handlu ogrodniczym pod nazwą dzielżan często występują odmiany i mieszańce. Wydajności około 450 kg miodu/ha opisanej dla dzielżanu ogrodowego Helenium × hybridum nie należy przenosić na czysty gatunek Helenium autumnale. Roślina zawiera laktony seskwiterpenowe i po spożyciu w większej ilości może być toksyczna, zwłaszcza dla zwierząt gospodarskich. Nie powinna być traktowana jako roślina pastewna ani sadzona w miejscach intensywnego wypasu.
Charakterystyka
Dzielżan jesienny jest kępiastą, wzniesioną byliną z rodziny astrowatych, dorastającą najczęściej do 60–150 cm wysokości. Tworzy sztywne, zwykle rozgałęzione w górnej części pędy z wyraźnymi, wąskimi skrzydełkami zbiegającymi od nasad liści. Liście są skrętoległe, siedzące, lancetowate do podłużnie eliptycznych i zazwyczaj drobno ząbkowane. Na końcach pędów rozwijają się koszyczki z żółtymi kwiatami języczkowatymi, często trójząbkowymi na szczycie, oraz silnie wypukłym środkiem utworzonym przez liczne kwiaty rurkowate. Owocem jest drobna niełupka.
Siedlisko
Gatunek pochodzi z Ameryki Północnej, gdzie rośnie w miejscach otwartych i wilgotnych: na mokrych łąkach, przy brzegach wód, rowach oraz w dolinach cieków. W Polsce jest rośliną obcego pochodzenia, uprawianą głównie jako bylina ozdobna; sporadycznie może być notowany przejściowo poza uprawą. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, na glebie żyznej, próchnicznej i stale umiarkowanie wilgotnej, ale przepuszczalnej. Długotrwała susza osłabia rośliny i ogranicza kwitnienie.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · VII-X
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
pyłek
spadź
Pewność parametrów: średnia.
Znaczenie pszczelarskie
Dzielżan jesienny dostarcza pszczołom zarówno nektaru, jak i pyłku. Jego praktyczna wartość wynika przede wszystkim z późnego i rozciągniętego kwitnienia, przypadającego na schyłek lata oraz początek jesieni. Może więc uzupełniać bazę pożytkową w ogrodach i przydomowych nasadzeniach, gdy część roślin letnich już przekwita. Pszczoła miodna odwiedza jego koszyczki, jednak pojedyncze rabaty nie są pożytkiem towarowym; większe znaczenie mają zwarte, liczne nasadzenia utrzymywane na słonecznym i dostatecznie wilgotnym stanowisku. Dla czystego gatunku nie potwierdzono wiarygodnej wydajności miodowej ani pyłkowej w kg/ha. Wartość około 450 kg miodu/ha opisana w literaturze dotyczy dzielżanu ogrodowego, czyli mieszańców Helenium × hybridum, i nie powinna być przypisywana Helenium autumnale.
Najczęstsze pytania - Dzielżan jesienny a pszczoły
Czy dzielżan jesienny jest miododajny?
Tak. Kwiaty dzielżanu jesiennego dostarczają pszczołom nektaru, a roślina może być wartościowym uzupełnieniem późnoletniej bazy pożytkowej w ogrodzie.
Czy dzielżan jesienny daje pszczołom pyłek?
Tak. Pszczoły korzystają także z pyłku jego kwiatów. Nie ma jednak wiarygodnie potwierdzonej wydajności pyłkowej czystego Helenium autumnale wyrażonej w kg/ha.
Kiedy kwitnie dzielżan jesienny w Polsce?
W ogrodach kwitnie zwykle od lipca lub sierpnia do września, a przy sprzyjającej pogodzie i odpowiedniej pielęgnacji także do października.
Czy dzielżan jesienny jest dobry dla pszczół pod koniec sezonu?
Tak. Jego największą zaletą jest późne kwitnienie, dzięki któremu dostarcza nektaru i pyłku wtedy, gdy wiele typowych roślin letnich już przekwitło.
Jaka jest wydajność miodowa dzielżanu jesiennego?
Dla czystego gatunku Helenium autumnale nie ma wiarygodnej wartości wydajności miodowej w kg/ha. Liczba około 450 kg/ha dotyczy dzielżanu ogrodowego Helenium × hybridum, czyli grupy mieszańców, a nie dzielżanu jesiennego jako gatunku.
Czy warto sadzić dzielżan jesienny przy pasiece?
Warto sadzić go jako element ogrodowej taśmy pożytkowej, szczególnie razem z innymi późno kwitnącymi bylinami. Najlepszy efekt dla owadów dają większe skupiska roślin na słonecznym, umiarkowanie wilgotnym stanowisku.
Czy dzielżan jesienny znosi suszę?
Nie najlepiej. Preferuje podłoże stale umiarkowanie wilgotne, a podczas dłuższej suszy słabiej rośnie i może wytwarzać mniej kwiatów, co ogranicza dostępny pożytek.
Czy dzielżan jesienny jest bezpieczny na pastwisku?
Nie. Roślina zawiera związki toksyczne dla zwierząt gospodarskich i nie powinna być wykorzystywana jako pasza. Ryzyko dotyczy przede wszystkim spożycia większej ilości roślin przez zwierzęta.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.