Informacja: Potoczna nazwa „bez” może wprowadzać w błąd: lilak należy do rodzaju Syringa, natomiast bez czarny do rodzaju Sambucus. Odmiany pełnokwiatowe są zwykle jeszcze mniej dostępne dla owadów niż odmiany o kwiatach pojedynczych.
Charakterystyka
Lilak pospolity, potocznie nazywany bzem lilakiem, jest rozłożystym, wielopędowym krzewem, rzadziej małym drzewem, zwykle osiągającym 3–5 m wysokości. Tworzy liczne odrosty korzeniowe. Ma naprzeciwległe, całobrzegie liście o szerokojajowatej lub sercowatej blaszce. Silnie pachnące kwiaty są czteropłatkowe, z długą i wąską rurką korony; najczęściej mają barwę liliową, ale u odmian mogą być białe, różowe albo purpurowe. Kwiaty tworzą duże, szczytowe wiechy, a owocem jest sucha torebka.
Siedlisko
Gatunek pochodzi z południowo-wschodniej Europy, przede wszystkim z obszaru Bałkanów, i nie jest rodzimy dla Polski. Jest od dawna sadzony w ogrodach, parkach, przy domach i na terenach zieleni. Może utrzymywać się oraz dziczeć w pobliżu dawnych siedlisk i zadrzewień. Najlepiej rośnie oraz najobficiej kwitnie w pełnym słońcu, na glebach żyznych, przepuszczalnych i umiarkowanie wilgotnych, ale dobrze znosi również przeciętne warunki miejskie.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · V
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
pyłek
spadź
Pewność parametrów: niska.
Znaczenie pszczelarskie
Lilak pospolity jest efektownym krzewem wiosennym, lecz jego przydatność dla pszczoły miodnej jest niewielka. Nektar znajduje się głęboko w długiej rurce korony, dlatego robotnice zwykle nie mogą z niego skutecznie korzystać. Kwiaty są lepiej dostępne dla owadów o dłuższych aparatach gębowych, zwłaszcza niektórych pszczół samotnic i motyli. Pyłek może być pobierany sporadycznie, jednak brak podstaw, by uznać lilak za znaczący pożytek pyłkowy lub nektarowy dla pasieki. Nie powinien być sadzony jako roślina pożytkowa; jego wartość ma przede wszystkim charakter ozdobny.
Galeria
Zdjęcia gatunku
Gdzie zapisano go w opisie taksacyjnym - wg województw
Opis taksacyjny notuje ten gatunek w 9 województwach, łącznie na 19,3 ha: mazowieckie (11,5 ha), lubuskie (2,2 ha), kujawsko-pomorskie (2 ha), wielkopolskie (1,7 ha), warmińsko-mazurskie (1 ha), pomorskie (0,4 ha), zachodniopomorskie (0,3 ha), podlaskie (0,1 ha), dolnośląskie (0,1 ha). Przy powierzchniach tego rzędu kolejność województw mówi o tym, gdzie gatunek trafił do opisu drzewostanu, a nie gdzie rośnie najczęściej.
Najczęstsze pytania - Lilak pospolity a pszczoły
Czy lilak pospolity jest miododajny?
Kwiaty lilaka produkują nektar, ale nie jest on praktycznie dostępny dla pszczoły miodnej, ponieważ znajduje się głęboko w długiej rurce korony. Lilak nie ma znaczenia jako pożytek nektarowy dla pasieki.
Dlaczego pszczoły miodne słabo wykorzystują lilak pospolity?
Najważniejszym ograniczeniem jest budowa kwiatu. Rurka korony lilaka jest zbyt długa, aby większość robotnic mogła skutecznie dosięgnąć nektaru.
Jakie owady odwiedzają kwiaty lilaka?
Z nektaru lilaka mogą lepiej korzystać owady o dłuższych aparatach gębowych, między innymi niektóre pszczoły samotnice oraz motyle. Intensywność odwiedzin zależy też od odmiany i dostępności innych kwitnących roślin.
Czy lilak pospolity daje pszczołom pyłek?
Pyłek jest obecny w kwiatach, ale brak wiarygodnych danych o jego wydajności z hektara i o dużym, regularnym zbiorze przez pszczołę miodną. Dla pasieki ma co najwyżej lokalne znaczenie uzupełniające.
Kiedy kwitnie lilak pospolity?
W warunkach Polski lilak pospolity kwitnie zwykle w maju. Pełnia kwitnienia pojedynczego krzewu trwa najczęściej około 2–3 tygodnie, a termin może przesuwać się zależnie od regionu i przebiegu wiosennej pogody.
Czy warto sadzić lilak pospolity specjalnie dla pszczół?
Nie jako roślinę pożytkową dla pszczół miodnych. Do nasadzeń wspierających pasiekę lepiej wybierać krzewy o łatwo dostępnym nektarze i pyłku, natomiast lilak można traktować głównie jako roślinę ozdobną.
Czy lilak pospolity to bez?
W języku potocznym lilak bywa nazywany bzem, ale botanicznie są to różne rodzaje. Lilak pospolity to Syringa vulgaris, a bez czarny to Sambucus nigra.
Czy odmiany pełnokwiatowe lilaka są dobre dla zapylaczy?
Zwykle są mniej użyteczne niż odmiany o kwiatach pojedynczych. Dodatkowe płatki mogą ograniczać dostęp owadów do pręcików i nektaru, dlatego przy nasadzeniach dla zapylaczy lepiej wybierać formy pojedyncze.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.