Informacja: Gatunek obcy i inwazyjny w Polsce. Mimo bardzo wysokiej miododajności i pyłkodajności nie należy go celowo wysiewać ani rozprzestrzeniać w środowisku jako pożytku dla pszczół. Tworzy zwarte płaty, szybko się rozsiewa i może wypierać rodzimą roślinność, zwłaszcza na wilgotnych siedliskach i w dolinach rzecznych.
Charakterystyka
Niecierpek gruczołowaty (niecierpek himalajski, niecierpek Roylego) to okazała roślina jednoroczna, zwykle osiągająca 1,5-2,5 m, a w bardzo dobrych warunkach nawet około 3 m wysokości. Tworzy grube, soczyste i puste w środku łodygi, często czerwonawo nabiegłe i wyraźnie zgrubiałe w węzłach. Liście są lancetowate lub jajowatolancetowate, ostro zakończone i mocno piłkowane; w górnej części pędu często wyrastają po trzy w okółkach. Duże, grzbieciste kwiaty mają najczęściej barwę różową lub purpuroworóżową, ale spotyka się także formy jaśniejsze i białe. Są zebrane w luźne grona i mają charakterystyczną ostrogę. Owocem jest wydłużona torebka, która po dojrzeniu gwałtownie pęka i wyrzuca nasiona na znaczną odległość.
Siedlisko
Niecierpek gruczołowaty nie jest gatunkiem rodzimym dla Polski. Pochodzi z zachodniej części Himalajów, a do Europy został sprowadzony jako roślina ozdobna; z czasem uciekł z upraw i szeroko zadomowił się w środowisku. W Polsce jest gatunkiem obcym i inwazyjnym, szczególnie częstym w dolinach rzecznych. Najłatwiej spotkać go na wilgotnych i żyznych stanowiskach: nad rzekami i potokami, przy rowach, w zaroślach, na skrajach lasów, wilgotnych łąk i terenach ruderalnych. Dobrze rośnie zarówno w słońcu, jak i półcieniu, natomiast źle znosi przesuszenie. Na odpowiednich siedliskach tworzy bardzo gęste, rozległe płaty i skutecznie wypiera niższą roślinność.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · VII-X
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
300–700 kg/ha
pyłek
400–600 kg/ha
spadź
Pewność parametrów: wysoka.
Znaczenie pszczelarskie
Niecierpek gruczołowaty jest jednym z najmocniejszych późnoletnich pożytków spotykanych dziko w Polsce. Pszczoły miodne intensywnie zbierają z jego kwiatów zarówno nektar, jak i pyłek, a oblot może trwać od rana do godzin wieczornych. Wydajność miodowa jest podawana na poziomie 300-700 kg/ha, a pyłkowa 400-600 kg/ha, co plasuje gatunek bardzo wysoko w obu kategoriach. Największą wartość ma w drugiej połowie lata i na początku jesieni, gdy liczba innych masowych pożytków maleje. Mimo bardzo dużej wartości pszczelarskiej nie powinien być celowo wysiewany ani rozprzestrzeniany jako roślina pożytkowa, ponieważ jest w Polsce gatunkiem inwazyjnym.
Galeria
Zdjęcia gatunku
Najczęstsze pytania - Niecierpek gruczołowaty a pszczoły
Jaka jest miododajność niecierpka gruczołowatego?
W polskiej literaturze pszczelarskiej wydajność miodowa niecierpka gruczołowatego jest podawana na poziomie około 300-700 kg/ha. To bardzo wysoki potencjał pożytkowy, ale nie oznacza automatycznie takiego zbioru miodu z ula — rzeczywisty efekt zależy od powierzchni zwartego łanu, pogody, wilgotności gleby, siły rodzin i konkurencji innych pożytków.
Jaka jest pyłkodajność niecierpka gruczołowatego?
Wydajność pyłkowa jest szacowana na około 400-600 kg/ha. Jest to bardzo wysoka wartość, dlatego większe skupiska niecierpka mogą stanowić silne źródło pyłku dla rodzin pszczelich pod koniec lata.
Jaki kolor mają obnóża pyłkowe z niecierpka gruczołowatego?
Pszczoły zbierające pyłek z niecierpka gruczołowatego formują białe obnóża pyłkowe. W atlasie kolor ten jest oznaczony jako „biały”.
Kiedy kwitnie niecierpek gruczołowaty w Polsce?
Kwitnienie rozpoczyna się zwykle w drugiej połowie lipca i trwa przez sierpień oraz wrzesień, a przy sprzyjającej pogodzie może przedłużyć się do października. Łącznie roślina potrafi kwitnąć ponad dwa miesiące.
Czy niecierpek gruczołowaty jest dobry dla pszczół?
Tak. Dostarcza jednocześnie dużo nektaru i pyłku, jest intensywnie oblatywany i kwitnie w późniejszej części sezonu, dlatego dla rodzin pszczelich może być bardzo wartościowym pożytkiem. Jego wysoka wartość pszczelarska nie zmienia jednak faktu, że jest gatunkiem inwazyjnym.
Czy warto siać niecierpek gruczołowaty przy pasiece?
Nie. Mimo bardzo wysokiej miododajności i pyłkodajności niecierpek gruczołowaty jest w Polsce obcym gatunkiem inwazyjnym. Łatwo ucieka poza miejsce uprawy, tworzy zwarte łany i wypiera rodzimą roślinność, dlatego nie powinien być celowo rozprzestrzeniany jako pożytek pszczeli.
Czy niecierpek gruczołowaty jest gatunkiem rodzimym w Polsce?
Nie. Jego naturalny zasięg obejmuje zachodnią część Himalajów. Do Europy został sprowadzony jako roślina ozdobna, a następnie zdziczał i szeroko się rozprzestrzenił. Obecnie w Polsce jest zadomowionym gatunkiem obcym o charakterze inwazyjnym.
Dlaczego pszczoły tak intensywnie oblatują niecierpek gruczołowaty?
Kwiaty oferują jednocześnie obfity nektar i dużą ilość pyłku, a rozległe płaty rośliny zapewniają pszczołom skoncentrowane źródło pokarmu. Dodatkową zaletą z punktu widzenia rodziny pszczelej jest późny termin kwitnienia, gdy część letnich pożytków jest już zakończona.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.