Informacja: Roślina jest trująca. Świeży sok może podrażniać skórę i u osób wrażliwych wywoływać pęcherze, dlatego nie należy jej spożywać ani zbierać bez potrzeby.
Charakterystyka
Zawilec gajowy to niska, kłączowa bylina wiosenna, najczęściej osiągająca 10–20 cm wysokości. Cienkie, poziome kłącze pozwala mu tworzyć rozległe kobierce. Pęd kwiatowy zakończony jest pojedynczym, zwykle białym kwiatem o średnicy około 3 cm; rzadziej listki okwiatu są różowawe. Tuż pod kwiatem wyrasta okółek trzech głęboko podzielonych, dłoniastych liści. Kwiaty zamykają się wieczorem oraz podczas chłodnej i pochmurnej pogody, a po przekwitnieniu roślina szybko zanika nad ziemią.
Siedlisko
Jest rodzimym, pospolitym gatunkiem flory Polski. Rośnie przede wszystkim w runie lasów liściastych i mieszanych, zwłaszcza na glebach świeżych, próchnicznych i dość żyznych. Najlepiej rozwija się w półcieniu, wykorzystując światło docierające do dna lasu przed pełnym ulistnieniem drzew. W sprzyjających warunkach występuje masowo, tworząc rozległe łany; może być także uprawiany w cienistych ogrodach naturalistycznych.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · III-V
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
pyłek
4–21 kg/ha
spadź
Pewność parametrów: średnia.
Znaczenie pszczelarskie
Zawilec gajowy dostarcza pszczołom przede wszystkim pyłku, natomiast jego znaczenie nektarowe jest bardzo małe. Nektar pojawia się tylko w śladowych ilościach, dlatego roślina nie daje podstaw do pozyskania miodu odmianowego. Pyłek jest dostępny bardzo wcześnie, od połowy marca do początku maja, i może wspierać rozwój rodzin pszczelich na terenach z dużym udziałem lasów liściastych. Pożytek ma znaczenie lokalne: jest zauważalny tylko tam, gdzie rośliny tworzą zwarte, rozległe płaty. Obnóża pyłkowe mają barwę kremową lub zielonkawoszarą.
Galeria
Zdjęcia gatunku
Najczęstsze pytania - Zawilec gajowy a pszczoły
Czy zawilec gajowy jest miododajny?
Tylko w bardzo ograniczonym stopniu. Wydajność miodowa jest oceniana na mniej niż 1 kg/ha, dlatego zawilec gajowy nie ma praktycznego znaczenia jako źródło nektaru.
Czy zawilec gajowy jest dobrym pożytkiem pyłkowym?
Jest wartościowym, ale lokalnym pożytkiem pyłkowym bardzo wczesnej wiosny. Jego znaczenie rośnie w lasach, gdzie tworzy rozległe i zwarte łany.
Jaka jest wydajność pyłkowa zawilca gajowego?
Polska literatura podaje 4–21 kg pyłku z hektara. W dwuletnim badaniu terenowym plon osiągał do 1,36 g/m², czyli 13,6 kg/ha.
Kiedy kwitnie zawilec gajowy?
W Polsce kwitnie od marca do maja. Na pojedynczym stanowisku okres kwitnienia trwa zwykle około dwóch tygodni, lecz w skali regionu kwiaty są dostępne przez większą część wiosny.
Jaki kolor mają obnóża pyłkowe z zawilca gajowego?
Obnóża pyłkowe są kremowe lub zielonkawoszare.
Dlaczego pszczoły odwiedzają zawilca gajowego?
Pszczoły zbierają z jego kwiatów przede wszystkim pyłek. Jest on dostępny w okresie, gdy w runie leśnym kwitnie jeszcze niewiele innych roślin.
Czy z zawilca gajowego można uzyskać miód odmianowy?
Nie. Kwiaty wydzielają jedynie śladowe ilości nektaru, niewystarczające do powstania miodu zawilcowego.
Czy zawilec gajowy jest rodzimy w Polsce?
Tak. To rodzimy i pospolity gatunek runa lasów liściastych oraz mieszanych.
Czy warto sadzić zawilca gajowego dla pszczół?
W cienistym ogrodzie naturalistycznym może uzupełniać bardzo wczesną bazę pyłkową owadów. Nie zastąpi jednak roślin o wysokiej wydajności nektarowej ani nie będzie samodzielnym pożytkiem towarowym dla pasieki.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.