Informacja: Pierwiosnek lekarski nie jest obecnie objęty ogólnokrajową ochroną gatunkową w Polsce, choć wciąż bywa tak oznaczany w starszych publikacjach. Roślin do ogrodu nie należy pozyskiwać z naturalnych stanowisk; lepiej używać nasion lub sadzonek z legalnej uprawy.
Charakterystyka
Pierwiosnek lekarski, nazywany też pierwiosnką lekarską lub pierwiosnkiem wiosennym, jest niską byliną osiągającą zwykle 10–30 cm wysokości. Z krótkiego kłącza wyrasta przyziemna rozeta pomarszczonych, podługowatojajowatych liści oraz bezlistny, miękko owłosiony pęd kwiatowy. Na jego szczycie rozwija się baldaszek zwisających, pachnących żółtych kwiatów z pomarańczowymi plamkami w gardzieli. Kwiaty występują w dwóch formach różniących się położeniem pręcików i znamienia.
Siedlisko
To rodzimy gatunek polskiej flory. Występuje w widnych lasach liściastych, zagajnikach, zaroślach, na obrzeżach lasów oraz na słonecznych łąkach i murawach. Najlepiej rośnie w miejscach jasnych, na glebach żyznych, świeżych do umiarkowanie wilgotnych, często zawierających wapń. Lokalnie może tworzyć większe skupienia, zwłaszcza na ekstensywnie użytkowanych łąkach i ciepłych zboczach.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · IV-V
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
pyłek
spadź
Pewność parametrów: niska.
Znaczenie pszczelarskie
Pierwiosnek lekarski dostarcza nektaru i pyłku już wczesną wiosną, ale zwykle ma znaczenie uzupełniające, a nie towarowe. Głęboka rurka korony ogranicza dostęp do nektaru owadom o krótszym aparacie gębowym; szczególnie efektywnie korzystają z niego trzmiele i inne długojęzyczkowe zapylacze. Pszczoła miodna może zbierać z jego kwiatów nektar i żółty pyłek, jednak niewielka skala stanowisk oraz brak danych o wydajności z hektara nie pozwalają traktować tego gatunku jako podstawy pożytku dla pasieki. Jest przydatnym składnikiem wiosennej bazy pokarmowej na łąkach i w ogrodach prowadzonych z myślą o zapylaczach.
Galeria
Zdjęcia gatunku
Gdzie ją uprawiają - wg województw
uprawy (ARiMR 2026)
Uprawy: zadeklarowana powierzchnia działek rolnych (ARiMR/GSA), zsumowana ze wszystkich odmian tej samej rośliny.
Sprawdź, ile tego pożytku rośnie w zasięgu Twojej pasieki
Powyższy rozkład to podsumowanie tych samych danych BDL i ARiMR/GSA, które napędzają naszą interaktywną mapę — sprawdź konkretny promień lotu pszczół wokół pasieki, nie tylko sumę dla całego województwa.
Najczęstsze pytania - Pierwiosnek lekarski a pszczoły
Czy pierwiosnek lekarski jest miododajny?
Tak, jego kwiaty dostarczają nektaru, ale gatunek ma zwykle znaczenie lokalne i uzupełniające. Brakuje wiarygodnych danych pozwalających określić wydajność miodową w kg z hektara.
Czy pszczoły zbierają pyłek z pierwiosnka lekarskiego?
Tak. Pszczoły mogą korzystać z pyłku pierwiosnka lekarskiego, przy czym jest on dostępny przede wszystkim w kwiatach o wysoko osadzonych pręcikach. Nie ma wiarygodnych danych o wydajności pyłkowej tego gatunku w kg/ha.
Jaki kolor mają obnóża pyłkowe z pierwiosnka lekarskiego?
Obnóża pyłkowe formowane z pyłku pierwiosnka lekarskiego mają barwę żółtą.
Kiedy kwitnie pierwiosnek lekarski?
Najczęściej kwitnie od kwietnia do maja. Kwitnienie pojedynczej rośliny trwa zwykle około trzech tygodni, a dokładny termin zależy od przebiegu wiosennej pogody i regionu Polski.
Czy pierwiosnek lekarski jest dobry dla pszczół?
Jest wartościowym, lecz niewielkim pożytkiem wczesnowiosennym. Daje nektar i pyłek, ale głęboka rurka kwiatowa sprzyja przede wszystkim trzmielom oraz innym owadom o długim aparacie gębowym. Dla pszczoły miodnej jest raczej pożytkiem wspomagającym.
Czy pierwiosnek lekarski jest obecnie chroniony w Polsce?
Nie, nie jest obecnie objęty ogólnokrajową ochroną gatunkową. Informacje o jego ochronie odnoszą się do starszych przepisów i są nadal powielane w części publikacji.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.