Informacja: Przegorzan kulisty jest w Polsce zadomowionym gatunkiem obcym, uznawanym za inwazyjny. Łatwo daje samosiewy i może rozprzestrzeniać się z upraw na siedliska ruderalne oraz półnaturalne. Nie należy wysiewać go w pobliżu cennych muraw i innych obszarów przyrodniczo wartościowych.
Charakterystyka
Przegorzan kulisty, nazywany także przegorzanem lepkim, jest okazałą, kolczastą byliną dorastającą zwykle do 1,5–2 m wysokości. W pierwszym roku tworzy rozetę dużych, głęboko pierzastodzielnych liści, a później wyrasta gruba, sztywna i rozgałęziona w górze łodyga. Liście są od spodu białawo kutnerowate, a ich brzegi i końce odcinków wyraźnie kolczaste. Charakterystyczne są kuliste główki kwiatostanowe o średnicy około 4–6 cm, złożone z licznych drobnych kwiatów rurkowatych o niebieskawobiałych koronach i ciemnoniebieskich pylnikach.
Siedlisko
W Polsce przegorzan kulisty jest zadomowionym gatunkiem obcym, uprawianym jako roślina ozdobna i pożytkowa oraz spotykanym także poza uprawą. Rośnie przede wszystkim na stanowiskach słonecznych: przy drogach, na miedzach, nieużytkach, nasypach, terenach kolejowych, murawach i innych siedliskach ruderalnych. Dobrze radzi sobie na glebach suchych, nawet ubogich, lecz źle znosi podłoża podmokłe i silnie kwaśne. Łatwo rozsiewa się z nasion i może utrzymywać się na stanowisku przez kolejne lata.
Kalendarz kwitnienia
kalendarz kwitnienia · VII-VIII
Terminy są ogólnopolskie. O ile kwitnienie może być opóźnione w Twoim rejonie, podpowie Mapa kwitnienia Polski (kwitnienie rzepaku i start wegetacji z obserwacji satelitarnej).
Ocena pożytkowa
nektar
400–800 kg/ha
pyłek
150–250 kg/ha
spadź
Pewność parametrów: wysoka.
Znaczenie pszczelarskie
Przegorzan kulisty jest jednym z najmocniejszych późnoletnich pożytków nektarowo-pyłkowych. Kwitnie zwykle w lipcu i sierpniu, po zakończeniu wielu ważnych pożytków letnich, dlatego dobrze uzupełnia bazę pokarmową rodzin pszczelich. Pszczoły miodne zbierają z niego nektar i pyłek; kwiaty pylą głównie od rana do wczesnego popołudnia. Przy zwartej, dobrze prowadzonej plantacji potencjalna wydajność miodowa wynosi 400–800 kg/ha, a pyłkowa 150–250 kg/ha. Wartość użytkową osiągają przede wszystkim większe skupienia roślin, ponieważ pojedyncze egzemplarze w ogrodzie są jedynie pożytkiem uzupełniającym.
Galeria
Zdjęcia gatunku
Gdzie ją uprawiają - wg województw
uprawy (ARiMR 2026)
Uprawy: zadeklarowana powierzchnia działek rolnych (ARiMR/GSA), zsumowana ze wszystkich odmian tej samej rośliny.
Sprawdź, ile tego pożytku rośnie w zasięgu Twojej pasieki
Powyższy rozkład to podsumowanie tych samych danych BDL i ARiMR/GSA, które napędzają naszą interaktywną mapę — sprawdź konkretny promień lotu pszczół wokół pasieki, nie tylko sumę dla całego województwa.
Najczęstsze pytania - Przegorzan kulisty a pszczoły
Jaka jest miododajność przegorzanu kulistego?
Dla zwartej plantacji przegorzanu kulistego podaje się potencjalną wydajność miodową 400–800 kg/ha. Rzeczywisty pożytek zależy od pogody, zagęszczenia roślin i siły rodzin pszczelich.
Jaka jest pyłkodajność przegorzanu kulistego?
Szacowana wydajność pyłkowa wynosi 150–250 kg/ha. Jest to jeden z bardzo dobrych późnoletnich pożytków pyłkowych.
Kiedy kwitnie przegorzan kulisty?
Najczęściej kwitnie w lipcu i sierpniu. Kwitnienie pojedynczej rośliny trwa zwykle 3–5 tygodni, a termin może nieznacznie różnić się między regionami i sezonami.
Czy przegorzan kulisty jest dobry dla pszczół?
Tak. Pszczoły miodne chętnie zbierają z niego zarówno nektar, jak i pyłek. Największe znaczenie ma na większych nasadzeniach, szczególnie w drugiej części lata.
Jaki kolor mają obnóża pyłkowe z przegorzanu kulistego?
Pszczoły formują z jego pyłku kremowobiałe obnóża.
Czy przegorzan kulisty dobrze znosi suszę?
Dobrze radzi sobie na stanowiskach słonecznych, suchych i nawet dość ubogich. Nie toleruje natomiast gleb podmokłych oraz silnie kwaśnych.
Czy warto wysiewać przegorzan kulisty specjalnie dla pszczół?
Może być wartościową rośliną pożytkową na suchych stanowiskach, ale jego wysiew trzeba prowadzić odpowiedzialnie. Gatunek łatwo się rozsiewa i w Polsce jest uznawany za inwazyjny, dlatego nie powinien być sadzony w pobliżu cennych siedlisk półnaturalnych.
Czy przegorzan kulisty i przegorzan pospolity to ta sama roślina?
Nie. Przegorzan kulisty to Echinops sphaerocephalus, a przegorzan pospolity to Echinops ritro. Są to odrębne gatunki i danych o ich wydajności pożytkowej nie należy automatycznie przenosić między nimi.
Atlas roślin pożytkowych jest bazą danych chronioną na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych; jej producentem jest Operator serwisu. Pobieranie lub wtórne wykorzystanie całości albo istotnej części zawartości atlasu, a także powtarzalne pobieranie jego nieistotnych części prowadzące do odtworzenia tej zawartości, wymaga zgody Operatora (§ 23 Regulaminu). Korzystanie z pojedynczych wpisów na własne potrzeby jest dozwolone.